Lettergrepen en klankgroepen

Wat is een lettergreep?

Een lettergreep is een stukje van een woord dat je in één adem uitspreekt. Het woord kat heeft één lettergreep. Ap-pel heeft er twee, ba-na-nen drie.

In elke lettergreep zit precies één klinkerklank. Dat kan een korte klank zijn (a, e, i, o, u), een lange (aa, ee, oo, uu) of een klank als oe, ui, ij, eu of au. Er kunnen medeklinkers omheen staan, maar zonder klinkerklank is het geen lettergreep. Zoveel klinkerklanken als je hoort, zoveel lettergrepen heeft het woord.

Lettergrepen klappen en tellen

In groep 2 en 3 leren kinderen woorden klappen: bij elke lettergreep één klap. Dat helpt bij leren lezen, omdat een lang woord dan uit kleine stukjes bestaat. Je kunt het thuis op veel manieren doen:

• Klap in je handen, of stamp met je voet.
• Leg je hand onder je kin en zeg het woord rustig. Bij elke lettergreep zakt je kin even.
• Leg voor elke lettergreep een blokje of knoop neer en tel ze.

Begin met de naam van je kind en van de mensen in huis: Tim heeft één lettergreep, Sa-ra twee. Kinderen die het klappen lastig vinden, hebben vaak baat bij rijmen en andere spelletjes met klanken.

Klankgroepen: lettergrepen bij spelling

Bij spelling gebruiken veel methodes het woord klankgroep in plaats van lettergreep. Het zijn dezelfde stukjes. Kinderen zetten in groep 4 vaak een streepje tussen de klankgroepen: bo-men, kip-pen. Zo zien ze waar het ene stukje ophoudt en het volgende begint.

Om een woord in klankgroepen te hakken, kijk je naar de medeklinkers tussen twee klanken:

• Eén medeklinker ertussen? Die gaat naar het tweede stukje: bo-men, ta-fel, zo-mer.
• Twee medeklinkers ertussen? Dan hak je ertussen: kip-pen, win-ter, wol-ken.

Dit lukt beter als je kind ook vlot kan lezen. Het oefenen van technisch lezen met korte en lange woorden helpt daarbij.

Open en gesloten lettergreep

Een lettergreep is open als hij eindigt op een klinker. Hij is gesloten als hij eindigt op een medeklinker. Een handig beeld is een deur: bij een open lettergreep staat de deur open, bij een gesloten lettergreep zit er een medeklinker als deur voor.

Let op het laatste voorbeeld: ook na een lange klank kan een lettergreep gesloten zijn. Het gaat alleen om de laatste letter.

De klankgroepenregel: ma-nen of man-nen?

De klankgroepenregel komt op de meeste scholen in groep 4. Hij verklaart waarom je boom schrijft met twee o's, maar bomen met één. Zo werkt het:

1. Hak het woord in klankgroepen.
2. Luister naar de klank aan het eind van de eerste klankgroep.
3. Lange klank (aa, ee, oo, uu)? Dan eindigt de klankgroep open en schrijf je die klank met één letter: ma-nen, bo-men. De lange klank blijft hoorbaar, ook met één letter.
4. Korte klank (a, e, i, o, u)? Een korte klank kan niet aan het eind van een klankgroep staan. Je sluit hem af door de medeklinker twee keer te schrijven: man-nen, bom-men.

Klanken met twee verschillende letters, zoals oe, ie, ui, ei en ij, volgen deze regel niet. Die blijven altijd hetzelfde: schoen, schoe-nen, tuin, tui-nen. Dezelfde regel komt terug bij het meervoud en bij verkleinwoorden, zoals bal en balletje.

Lettergrepen en afbreken

Vanaf groep 5 en 6 gebruiken kinderen lettergrepen ook om een woord af te breken aan het eind van een regel. Je breekt af tussen twee lettergrepen en zet een streepje: pannen- op de ene regel, koek op de volgende. Een paar afspraken:

• Laat nooit één letter alleen achter. Dus niet o- en dan gen.
• Breek samengestelde woorden af tussen de delen: speel-tuin, boeken-kast.
• Letters die samen één klank maken, zoals ch en oe, haal je niet uit elkaar: la-chen, boe-ken.

In een dictee of opstel hoeft een kind meestal niet af te breken. Liever een woord helemaal op de volgende regel dan verkeerd afbreken. Meer over spelling in deze groep staat bij spelling groep 4.

Gratis werkbladen lettergrepen en klankgroepen

Om te printen, in zwart-wit. De antwoorden staan op de laatste pagina.

• 
  Hoeveel lettergrepengroep 3, pdf met antwoordenGratis printen
• 
  Open of geslotengroep 4, pdf met antwoordenGratis printen
• 
  Eén letter of tweegroep 4 en 5, pdf met antwoordenGratis printen

Lettergrepen: wat leert je kind in welke groep?

• Groep 3Woorden klappen en lettergrepen tellen. Lange woorden lezen door ze in stukjes te hakken.
• Groep 4Klankgroepen, open en gesloten klankgroepen en de klankgroepenregel: bomen en bommen.
• Groep 5De klankgroepenregel toepassen bij langere woorden, meervouden en verkleinwoorden. Op sommige scholen ook al afbreken.

Lastige punten bij lettergrepen

• Kinderen klappen soms per letter in plaats van per klank. Zeg het woord dan samen langzaam en overdreven, met je hand onder je kin.
• Bij woorden met oe, ui of ij schrijven kinderen na de klankgroepenregel soms een dubbele medeklinker: schoennen. Leg uit dat de regel alleen voor a, e, i, o en u geldt.
• Lange klank voor een r klinkt anders, zoals in peren en sturen. Kinderen schrijven dan peeren. Laat ze het woord klappen en kijken of de klankgroep open is.

Thuis aan de slag met lettergrepen

• Klap boodschappen: bij elk product in het karretje klapt je kind de lettergrepen. Wie vindt een woord met vier lettergrepen?
• Speel stoep-hinkelen met lettergrepen: per lettergreep een stap. Lange woorden zijn een grote sprong vooruit.
• Schrijf samen een paar woordparen op, zoals manen en mannen. Laat je kind de streepjes zetten en uitleggen waarom er één of twee letters staan.

Vragen over lettergrepen

Hierna oefenen

• Spelling groep 4
• Meervoud
• Verkleinwoorden
• Technisch lezen
• Leren lezen

Alles van taal vind je op taal oefenen. Per groep: groep 3, groep 4 en groep 5.